Gốc > Quê hương Tuyên Quang >
Mỗi ngành Dao có những làn điệu Páo dung ít nhiều khác nhau nhưng đều hình thành trên thể thơ lục bát hoặc bảy từ. Nội dung của hát páo dung là đề cao lao động, đạo đức, lẽ sống, phép ứng xử, ca ngợi thiên nhiên, tình yêu đôi lứa. Hát Páo dung có nhiều thể loại: Hát giao duyên, hát ru, hát răn dạy, hát chúc xuân và hát trong các nghi lễ.
Hát giao duyên là để trai gái chưa vợ, chưa chồng làm quen và tìm hiểu nhau. Thời gian tổ chức hát thường vào lúc nông nhàn, khi xuân sang, tết đến. Các cuộc hát giao duyên diễn ra sôi nổi với những làn điệu nhất định, lời hát ứng khẩu tại chỗ. Tình yêu trong hát giao duyên của trai gái Dao vừa sâu sắc, vừa tế nhị kín đáo. Chàng trai hát bằng tiếng Dao:
- Thấy bông hoa nở bên kia
Muốn sang hái mà không có thuyền
Cô gái hát đáp:
- Anh muốn ngắt đừng lo anh ạ
Hái lá làm thuyền bơi sang đây
Hát ru là những lời ca mượt mà, êm ái nhằm kích thích cho trẻ có một giấc ngủ ngon. Trong các điệu hát ru, các bà, các mẹ đã thể hiện tình cảm và gửi gắm lòng mong mỏi con cháu mình khôn lớn nên người vào lời ru ngọt ngào, tha thiết. Trẻ em Dao đã lớn lên trong lời hát ru, hiểu nỗi nhọc nhằn, vất vả của cha mẹ:
Bố nuôi con ba năm cực khổ
Mẹ nuôi con ba năm yếu già
Bên trái ướt rồi nằm bên phải
Hai bên ướt nằm lên bụng mẹ
Cả người đau nhức chỉ vì con
Hát răn dạy là một thể loại độc đáo của páo dung. Nội dung các bài hát chủ yếu khuyên dạy con cháu và mọi người không làm việc xấu; nhắc nhở con cái ghi sâu công ơn sinh thành của cha mẹ; chăm chỉ học hành, đỗ đạt.
Đạo người khôn lớn phải lễ độ
Không được mở mồm mắng mẹ cha
Anh em một nhà phải hòa thuận
Vui buồn có nhau sống thuận hòa.
Hát trong các nghi lễ thường là những bài hát có lời sẵn, được ghi chép trong các cuốn sách dùng cho việc hướng dẫn các nghi lễ tôn giáo như đám ma, đám chay, lễ cấp sắc, lễ vào nhà mới... Riêng hát trong đám cưới của đồng bào Dao đỏ, Dao quần trắng, Dao tiền phần lớn là những bài hát giao duyên, những bài hát mời rượu, hát chúc mừng lễ cưới hoặc những bài hát các bà, các mẹ dạy người con gái đi lấy chồng:
Gả đến kinh thành nghe tiếng trống
Gả về nông thôn nghe tiếng gà
Trông kêu, gà gáy con mau dạy
Đừng để mẹ già gọi tên con
Hát Páo dung của dân tộc Dao thể hiện sâu nặng chất trữ tình đằm thắm, mượt mà, nét tươi sáng và giản dị của tâm hồn người Dao. Giá trị văn hóa lớn nhất ở đây chính là những định hướng giáo dục con người hiểu biết cội nguồn dân tộc, quê hương mình, gìn giữ và phát huy những từ ngữ trong các làn điệu dân ca hàm chứa sâu sắc mối quan hệ trong gia đình, họ hàng, anh em, tình yêu đôi lứa, trong lao động sản xuất… để truyền dạy cho thế hệ sau.
Tuy nhiên, hát Páo dung đang có nguy cơ mai một. Lực lượng nghệ nhân dân gian ngày càng thiếu vắng, các giá trị nghệ thuật không được ghi chép, truyền dạy cho thế hệ sau (thất truyền). Trước thực trạng trên, các ngành chức năng tỉnh Tuyên Quang cần tiếp tục thực hiện một số biện pháp hữu hiệu để gìn giữ và phát huy giá trị của di sản trong đời sống cộng đồng, như: Giáo dục cho lớp trẻ dân tộc Dao có niềm đam mê và tin yêu văn hóa truyền thống, khơi dậy trong các em lòng say mê với các làn điệu dân ca quê hương mình. Khai thác, sưu tầm, nghiên cứu các làn điệu Páo dung từ các nghệ nhân, từ đó xây dựng phương pháp bảo tồn cụ thể. Tổ chức những buổi liên hoan, hội thi hát về dân ca, dân vũ dân tộc, tạo cơ hội cho việc khai thác vốn dân ca còn tiềm ẩn trong quần chúng nhân dân. Sử dụng các làn điệu Páo dung vào các sáng tác mới, cải biên các làn điệu phù hợp với yêu cầu nhịp sống của thời đại nhưng vẫn giữ bản sắc dân tộc.
Ma Thị Hồng Huệ
(Bảo tàng tỉnh)
Ninh Hong Loan @ 21:57 17/06/2013
Số lượt xem: 964
Páo dung nét tâm hồn người Dao
TQĐT - Páo dung là dân ca của dân tộc Dao, là phương tiện để truyền tải những tâm tư, tình cảm và ước muốn của người Dao trong cuộc sống thường ngày. Đó là những bài hát, khúc ca được sáng tác và lưu truyền trong dân gian mà không thuộc về riêng tác giả nào. Đầu tiên bài hát có thể do một người sáng tác rồi truyền miệng qua nhiều người, từ đời này qua đời khác, các làn điệu Páo dung được gọt giũa, sàng lọc qua nhiều năm tháng bền vững cùng với thời gian.
|
|
Hát giao duyên là để trai gái chưa vợ, chưa chồng làm quen và tìm hiểu nhau. Thời gian tổ chức hát thường vào lúc nông nhàn, khi xuân sang, tết đến. Các cuộc hát giao duyên diễn ra sôi nổi với những làn điệu nhất định, lời hát ứng khẩu tại chỗ. Tình yêu trong hát giao duyên của trai gái Dao vừa sâu sắc, vừa tế nhị kín đáo. Chàng trai hát bằng tiếng Dao:
- Thấy bông hoa nở bên kia
Muốn sang hái mà không có thuyền
Cô gái hát đáp:
- Anh muốn ngắt đừng lo anh ạ
Hái lá làm thuyền bơi sang đây
Hát ru là những lời ca mượt mà, êm ái nhằm kích thích cho trẻ có một giấc ngủ ngon. Trong các điệu hát ru, các bà, các mẹ đã thể hiện tình cảm và gửi gắm lòng mong mỏi con cháu mình khôn lớn nên người vào lời ru ngọt ngào, tha thiết. Trẻ em Dao đã lớn lên trong lời hát ru, hiểu nỗi nhọc nhằn, vất vả của cha mẹ:
Bố nuôi con ba năm cực khổ
Mẹ nuôi con ba năm yếu già
Bên trái ướt rồi nằm bên phải
Hai bên ướt nằm lên bụng mẹ
Cả người đau nhức chỉ vì con
Hát răn dạy là một thể loại độc đáo của páo dung. Nội dung các bài hát chủ yếu khuyên dạy con cháu và mọi người không làm việc xấu; nhắc nhở con cái ghi sâu công ơn sinh thành của cha mẹ; chăm chỉ học hành, đỗ đạt.
Đạo người khôn lớn phải lễ độ
Không được mở mồm mắng mẹ cha
Anh em một nhà phải hòa thuận
Vui buồn có nhau sống thuận hòa.
Hát trong các nghi lễ thường là những bài hát có lời sẵn, được ghi chép trong các cuốn sách dùng cho việc hướng dẫn các nghi lễ tôn giáo như đám ma, đám chay, lễ cấp sắc, lễ vào nhà mới... Riêng hát trong đám cưới của đồng bào Dao đỏ, Dao quần trắng, Dao tiền phần lớn là những bài hát giao duyên, những bài hát mời rượu, hát chúc mừng lễ cưới hoặc những bài hát các bà, các mẹ dạy người con gái đi lấy chồng:
Gả đến kinh thành nghe tiếng trống
Gả về nông thôn nghe tiếng gà
Trông kêu, gà gáy con mau dạy
Đừng để mẹ già gọi tên con
Hát Páo dung của dân tộc Dao thể hiện sâu nặng chất trữ tình đằm thắm, mượt mà, nét tươi sáng và giản dị của tâm hồn người Dao. Giá trị văn hóa lớn nhất ở đây chính là những định hướng giáo dục con người hiểu biết cội nguồn dân tộc, quê hương mình, gìn giữ và phát huy những từ ngữ trong các làn điệu dân ca hàm chứa sâu sắc mối quan hệ trong gia đình, họ hàng, anh em, tình yêu đôi lứa, trong lao động sản xuất… để truyền dạy cho thế hệ sau.
Tuy nhiên, hát Páo dung đang có nguy cơ mai một. Lực lượng nghệ nhân dân gian ngày càng thiếu vắng, các giá trị nghệ thuật không được ghi chép, truyền dạy cho thế hệ sau (thất truyền). Trước thực trạng trên, các ngành chức năng tỉnh Tuyên Quang cần tiếp tục thực hiện một số biện pháp hữu hiệu để gìn giữ và phát huy giá trị của di sản trong đời sống cộng đồng, như: Giáo dục cho lớp trẻ dân tộc Dao có niềm đam mê và tin yêu văn hóa truyền thống, khơi dậy trong các em lòng say mê với các làn điệu dân ca quê hương mình. Khai thác, sưu tầm, nghiên cứu các làn điệu Páo dung từ các nghệ nhân, từ đó xây dựng phương pháp bảo tồn cụ thể. Tổ chức những buổi liên hoan, hội thi hát về dân ca, dân vũ dân tộc, tạo cơ hội cho việc khai thác vốn dân ca còn tiềm ẩn trong quần chúng nhân dân. Sử dụng các làn điệu Páo dung vào các sáng tác mới, cải biên các làn điệu phù hợp với yêu cầu nhịp sống của thời đại nhưng vẫn giữ bản sắc dân tộc.
Ma Thị Hồng Huệ
(Bảo tàng tỉnh)
Ninh Hong Loan @ 21:57 17/06/2013
Số lượt xem: 964
Số lượt thích:
0 người
- Chủ tịch nước Trương Tấn Sang thăm, chúc Tết tại xã Tân Trào (Sơn Dương) (28/01/13)
- Ấn tượng khó quên Đêm hội đường phố Thành Tuyên (29/09/12)
- Nét Văn Hóa Của Dân Tộc Sán Chay! (10/07/12)
- Tục kiêng thịt chó của người Dao Sóc Sùng (19/12/11)
- “Bản đồ” du lịch cổ bằng thơ ở Tuyên Quang (29/05/11)
Các ý kiến mới nhất